Αγροτική Παραγωγή

 

oikonomiaΗ πλειοψηφία των καλλιεργήσιμων εκτάσεων του Δήμου Αμυνταίου αξιοποιείται για   αροτραίες καλλιέργειες, με κυρίαρχα τα σιτηρά - κυρίως το σκληρό σιτάρι και το κριθάρι - ενώ ακολουθούν το καλαμπόκι, τα ζαχαρότευτλα και η μηδική. Οι καλλιέργειες αυτές εντοπίζονται σε ολόκληρο το πεδινό, ημιορεινό και ορεινό ανάγλυφο της περιοχής, διαφέροντας φυσικά σε έκταση και ένταση ανάλογα με τη γεωμορφολογία και τις υπάρχουσες εκτάσεις κάθε οικισμού.

Πέρα, όμως, από αυτές τις πιο συνηθισμένες καλλιέργειες, βασικό χαρακτηριστικό της τοπικής αγροτικής παραγωγής είναι μία σειρά από προϊόντα, τα οποία χαρακτηρίζουν συγκεκριμένους οικισμούς ή και περιοχές του Δήμου Αμυνταίου. Από αυτές τις καλλιέργειες ξεχωρίζουν οι βέργες και τα φασόλια στο Βαρικό, τα σπαράγγια στον κάμπο της Βεγόρας, τα κρεμμύδια στις Πέτρες, οι πιπεριές στον Αετό, οι πατάτες στο Σκλήθρο, οι δενδροκαλλιέργειες της περιοχής του Φιλώτα κλπ.

Βέβαια, η περιοχή είναι σε πανελλήνιο και διεθνές επίπεδο γνωστή εδώ και δεκαετίες για την αμπελοκαλλιέργεια, μία κατεξοχήν παραδοσιακή παραγωγική δραστηριότητα των κατοίκων. Η κυρίως αμπελοοινική ζώνη του Δήμου βρίσκεται ανάμεσα στις λίμνες Πετρών και Βεγορίτιδα, η οποία σύμφωνα με ειδικές μελέτες χωρίζεται ουσιαστικά σε τρεις περιοχές με σημαντικές διαφορές μεταξύ τους. Η πρώτη περιοχή που βρίσκεται στο χαμηλότερο υψόμετρο στις όχθες τις λίμνης των Πετρών ενδείκνυται για την παραγωγή λευκών και ροζέ οίνων. Η δεύτερη περιοχή με το υψηλότερο υψόμετρο, με εδάφη στραγγιζόμενα και με κλίσεις, ενδείκνυται για την παραγωγή ερυθρών οίνων ποιότητας. Στην τρίτη ενδιάμεση περιοχή υπάρχει η δυνατότητα παραγωγής οίνων όλων των τύπων.

Όλα αυτά τα μοναδικά χαρακτηριστικά, καθώς και η ποιότητα των παραγόμενων προϊόντων έχουν ως αποτέλεσμα το χαρακτηρισμό της περιοχής ως Ζώνη Ονομασίας Προελεύσεως Ανωτέρας Ποιότητας Κρασιού Αμυνταίου (Ο.Π.Α.Π - V.Q.P.R.D.).

Η κύρια ποικιλία της ζώνης είναι το Ξινόμαυρο και με βάση αυτήν αναγνωρίζονται σαν Ο.Π.Α.Π. Αμυνταίου οι οίνοι: Ερυθρός ξηρός, Ροζέ αφρώδης, Ροζέ ξηρός και ημίξηρος και Ερυθρός ημίγλυκος. Το Ξινόμαυρο αποτελεί ποικιλία ζωηρή και παραγωγική, η οποία στην περιοχή του Αμυνταίου, λόγω των κλιματολογικών συνθηκών, ωριμάζει αργά και μερικές φορές ατελώς, όπως ακριβώς συμβαίνει με τις ποικιλίες που καλλιεργούνται στις αμπελουργικές περιοχές της Κεντρικής και Δυτικής Ευρώπης. Τα τελευταία χρόνια ο αμπελώνας της περιοχής έχει εμπλουτιστεί με την καλλιέργεια ελληνικών ποικιλιών αμπέλου (ροδίτης, λαγόρθι), αλλά κυρίως με ξενικές ποικιλίες, όπως το cabernet sauvignon, το sauvignon blanc, το chardonay, το merlot, το syrah, το traminer κ.α.

 

Κτηνοτροφία

ktinotrofiaΗ εκτροφή των ζώων στο Δήμο Αμυνταίου αποτελεί σημαντικό παράγοντα της τοπικής οικονομίας γι’ αυτό και αποδεικνύεται ιδιαίτερα ισχυρή. Στο Δήμο εκτρέφονται βοοειδή, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων βρίσκονται στο Αμύνταιο, αλλά και αρκετά οικόσιτα βοοειδή στους υπόλοιπους οικισμούς, κυρίως σε αυτούς που βρίσκονται στις υπώρειες του Βιτσίου.

Επίσης, σημαντικός είναι και ο αριθμός των προβάτων που εκτρέφονται στους ημιορεινούς και ορεινούς κυρίως οικισμούς του Δήμου, με το μεγαλύτερο αριθμό να εντοπίζεται στην Κέλλη, στο Βαρικό, στο Ξινό Νερό και στις Πέτρες. Σημαντική, τέλος, είναι και η εκτροφή αιγών, κυρίως στην Κέλλη και το Ξινό Νερό.

Η πλειοψηφία του παραγόμενου γάλακτος στο Δήμο Αμυνταίου προέρχεται από τα βοοειδή που εκτρέφονται στην περιοχή, ενώ ακολουθούν η παραγωγή πρόβειου και κατσικίσιου γάλακτος. Στην περιοχή δραστηριοποιείται η γαλακτοβιομηχανία ΦΑΓΕ, που απορροφά το σύνολο της παραγωγής γάλακτος.

Αλιεία

alieiaΤο ψάρεμα στους παραλίμνιους οικισμούς των λιμνών είναι μία παραδοσιακή δραστηριότητα. Στον Άγιο Παντελεήμονα και στις Πέτρες υπήρχαν πολλές οικογένειες ψαράδων που ζούσαν αποκλειστικά από την αλιεία. Οι ψαράδες πουλούσαν ή αντάλλασαν με άλλα προϊόντα την ψαριά τους στο χωριό και στα διπλανά χωριά ή στα παζάρια του Αμυνταίου και της Φλώρινας. Η τέχνη του ψαρέματος περνούσε από γενιά σε γενιά, μέχρι που τα αλιεύματα άρχισαν να μειώνονται και η αλιεία δεν έφτανε πια για να ικανοποιήσει τις αυξανόμενες ανάγκες που δημιουργούσε η σύγχρονη εποχή.

Σήμερα έχουν μείνει λίγοι ψαράδες, οι περισσότεροι μεγάλης ηλικίας, ενώ οι νεαρότεροι που ασχολούνται με το ψάρεμα το έχουν ως συμπληρωματικό επάγγελμα.

Οι χαρακτηριστικές βάρκες των ψαράδων στις λίμνες της περιοχής είναι οι «πλάβες», που δεν έχουν καρίνα και το γεγονός αυτό τους επιτρέπει να κινούνται άνετα σε πολύ ρηχά σημεία των λιμνών (αρκούν 10 με 15 εκατοστά βάθους). Η λαϊκή σοφία έχει επιλέξει εδώ και αιώνες το καταλληλότερο σχήμα βάρκας για τις λίμνες και οι ψαράδες συνεχίζουν μέχρι και σήμερα να χρησιμοποιούν αποκλειστικά πλάβες.

Οι ψαράδες των λιμνών χρησιμοποιούν μία ποικιλία αλιευτικών εργαλείων. Ο συνηθέστερος τρόπος ψαρέματος στις λίμνες Βεγορίτιδας και Πετρών είναι με απλά δίχτυα που διαθέτουν τετραγωνικές οπές (μάτια), ενώ συνηθισμένοι τρόποι είναι τα παραγάδια και τα νταούλια. Οι ερασιτέχνες ψαράδες χρησιμοποιούν καλάμια με αγκίστρια. Ένας σημαντικός τρόπος για το ψάρεμα των γριβαδιών είναι μία ευρεσιτεχνία των ψαράδων του Αγίου Παντελεήμονα. Πρόκειται για παραγάδια που δεν έχουν αγκίστρια αλλά ένα κυρτωμένο σκληρό σύρμα (ζγκλόζια), που δένεται στο κέντρο, ενώ στις δύο άκρες του δολώνεται με καλαμπόκι. Το γριβάδι καταπίνει τα δύο καλαμπόκια και αγκυλώνεται με αποτέλεσμα να μην μπορεί να ξεφύγει. Τα ζγκλόζια μπορούν να αξιοποιηθούν από τις όχθες της λίμνης από ερασιτέχνες ψαράδες ή με τις πλάβες σε μεγάλες σειρές που μπορούν να έχουν εκατοντάδες ζγκλόζια.

Οινοποιεία

oinopoihaΩς επακόλουθο της εκτεταμένης αμπελοκαλλιέργειας στην περιοχή, τα τελευταία χρόνια ιδρύθηκαν και λειτουργούν αρκετά ιδιωτικά οινοποιεία – όλα μετά το παλαιότερο οινοποιείο της περιοχής, αυτό της ΕΑΣ Αμυνταίου - τα οποία απορροφούν σημαντικό μέρος της παραγωγής. Η παραγωγική τους δραστηριότητα, αλλά και η διαμόρφωσή τους ως επισκέψιμοι χώροι με τη διεξαγωγή ξεναγήσεων και εκδηλώσεων γευσιγνωσίας συμβάλλουν καθοριστικά στην αναβάθμιση του αμπελοοινικού προφίλ της περιοχής σε πανελλαδικό και διεθνές επίπεδο.

Εκτός, όμως, από την παραγωγή κρασιού των οινοποιείων, η χωρική οινοποίηση είναι σημαντική δραστηριότητα των αμπελοκαλλιεργητών της περιοχής, οι οποίοι παράγουν αξιόλογα κρασιά στα κελάρια των σπιτιών τους. Σημαντική ακόμα είναι και η παραγωγή τσίπουρου σε οικογενειακό επίπεδο με τα παραδοσιακά αποστακτήρια – καζάνια. Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια η διαδικασία παραγωγής τσίπουρου το Δεκέμβριο έχει αποκτήσει χαρακτήρα θεσμοθετημένης εκδήλωσης με στήριξη από όλους τους τοπικούς φορείς, με δράσεις προβολής και προσέλκυσης επισκεπτών στην περιοχή.

Τα οινοποιεία της περιοχής είναι τα εξής:

Ενέργεια

energeiaΣτο Δήμο Αμυνταίου εμφανίζεται εκτεταμένη εξορυκτική δραστηριότητα. Ο Δήμος Αμυνταίου αποτελεί τμήμα της τεκτονικής τάφρου Μοναστηρίου – Αμυνταίου – Πτολεμαίδας – Σερβίων, στην οποία βρίσκονται τα μεγαλύτερα λιγνιτικά κοιτάσματα της χώρας. Τα κοιτάσματα του Αμυνταίου ξεπερνούν τους 450 εκατ. τόνους.

Βορειοδυτικά του οικισμού του Φιλώτα λειτουργεί η μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ΑΗΣ Αμυνταίου – Φιλώτα, η οποία απασχολεί σημαντικό μέρος του ανθρώπινου δυναμικού της περιοχής.

Η παραγωγή ενέργειας και η δραστηριοποίηση της ΔΕΗ είναι ευχή και κατάρα για την περιοχή, καθώς ένα πολύ σημαντικό μέρος του ανθρώπινου δυναμικού εργάζεται στη ΔΕΗ και στις παράπλευρες δραστηριότητες και ανάγκες που δημιουργούνται, αλλά η περιβαλλοντική υποβάθμιση είναι ένα σοβαρό πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί άμεσα.

Εμπόριο

emporioΤο Αμύνταιο γνώρισε σημαντική άνθηση στις αρχές του 20ου αιώνα, όταν λόγω του κομβικού του σημείου μετεξελίχθηκε σε διαμετακομιστικό κέντρο. Η σιδηροδρομική γραμμή Θεσσαλονίκης – Μοναστηρίου, που στο Αμύνταιο διακλαδώνεται προς Κοζάνη, ήταν αυτή που έδωσε την ώθηση στον μικρό γεωργοκτηνοτροφικό οικισμό του 19ου αιώνα να γίνει ένα σημαντικό εμπορικό κέντρο για μισό περίπου αιώνα. Άνθρωποι και εμπορεύματα δημιούργησαν συνθήκες ανάπτυξης για το Αμύνταιο, που μεγάλωνε ραγδαία με την έλευση κατοίκων των γειτονικών οικισμών.

Η σταδιακή μείωση της εμπορικής δραστηριότητας με το Μοναστήρι (Bitola) λειτούργησε αρνητικά και για το Αμύνταιο ως διαμετακομιστικό κέντρο. Σήμερα η εμπορική κίνηση της πόλης σχετίζεται με την εξυπηρέτηση της τοπικής κοινωνίας του Αμυνταίου και της ευρύτερης περιοχής. Παρ’ όλα αυτά υπάρχει ικανός αριθμός εμπορικών καταστημάτων με ποιοτικές προδιαγραφές, λόγω της εμπορικής κουλτούρας της πόλης, και προσιτές τιμές. Τα εμπορικά καταστήματα του Αμυνταίου καλύπτουν το σύνολο των αναγκών της τοπικής κοινωνίας, καθώς υπάρχει δραστηριοποίηση σε όλους τους εμπορικούς τομείς. Επίσης, στις μεγαλύτερες Κοινότητες της περιοχής υπάρχουν εμπορικά καταστήματα που καλύπτουν τις βασικές ανάγκες των κατοίκων.

Τοπικά Προϊόντα

topika_proiontaΗ παραγωγή ιδιαίτερων τοπικών προϊόντων, όπως τα παραδοσιακά ζυμαρικά και γλυκά, η πιπεριά Φλώρινας, η καλαθοπλεκτική στο Βαρικό και φυσικά η παραγωγή σταφυλιού, κρασιού και τσίπουρου στην ευρύτερη περιοχή του Αμυνταίου, αποδεικνύουν τις δυνατότητες της περιοχής για παραγωγή ποιοτικών προϊόντων, που στηρίζουν και στηρίζονται από την ανάπτυξη του εναλλακτικού τουρισμού.

Τα τοπικά προϊόντα εκτός από τον τόνο νοσταλγίας για παλιότερες εποχές και την ανάγκη του σύγχρονου ανθρώπου να γνωρίσει στιγμές από το σχετικά πρόσφατο παρελθόν, αποτελούν εγγυημένα προϊόντα σε ότι αφορά στις πρώτες ύλες και τη διαδικασία παραγωγής τους, που πραγματοποιείται με τον πατροπαράδοτο τρόπο. Βεβαίως για την παραγωγή τους χρησιμοποιούνται σύγχρονα εργαλεία και εξοπλισμός για τη διασφάλιση της ποιότητας τους.

Σημαντικό στοιχείο για τα τοπικά προϊόντα είναι ότι τα τελευταία χρόνια διοργανώνονται τοπικές γιορτές για την προώθησή τους, με πλήθος επισκεπτών να συμμετέχουν σε αυτές. Σημαντικές είναι η Γιορτή Τσίπουρου, οι Γιορτές Οικοτουρισμού, η Γιορτή Πατάτας στο Σκλήθρο, η Γιορτή Φασολάδας στο Βαρικό και η Γιορτή της Πιπεριάς στον Αετό.

Εναλλακτικός Τουρισμός

enallaktikos_tourismosΗ τουριστική ανάπτυξη της περιοχής του Δήμου Αμυνταίου, που ξεκίνησε με αιχμή του δόρατος την ιστορική έδρα του Δήμου το Νυμφαίο, αφορά κυρίως στους ορεινούς και ημιορεινούς οικισμούς του Βιτσίου όπως είναι ο Αετός, το Σκληθρο, το Λέχοβο, το Βαρικό, το Ξινό Νερό και τους παραλίμνιους οικισμούς όπως είναι ο Άγιος Παντελεήμονας και το Λιμνοχώρι, καθώς και το ημιαστικό κέντρο της πόλης του Αμυνταίου.

Η ανάπτυξη του εναλλακτικού τουρισμού στην περιοχή του Δήμου Αμυνταίου ακολούθησε τη γενικότερη ανάπτυξη του εναλλακτικού τουρισμού στην Ελλάδα και διαμορφώθηκε τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια. Σημαντικό στοιχείο στην ανάπτυξη του εναλλακτικού τουρισμού είναι η αξιοποίηση των πολύπλευρων τοπικών δυνατοτήτων, καθώς είναι από τις λίγες περιοχές που μπορούν να συνδυάσουν ορεινά οικοσυστήματα, τέσσερις λίμνες, παραδοσιακούς οικισμούς, επισκέψιμα οινοποιεία και σημαντικούς φορείς όπως είναι ο ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ.

Σήμερα στην περιοχή του Δήμου Αμυνταίου υπάρχει ένας σημαντικός αριθμός χώρων διαμονής με συνολική δυναμικότητα άνω των 400 κλινών, πολλοί και αξιόλογοι χώροι εστίασης, επισκέψιμα οινοποιεία, επιχειρήσεις παραγωγής και πώλησης τοπικών προϊόντων, εταιρίες παροχής υπηρεσιών ελεύθερου χρόνου και γνωριμίας με τη φύση.